เรื่องของเรื่องก็คือเวลาที่ออกไปเที่ยวแล้วถ่ายวิวกลับมาปรากฏว่า "สอบตก" กับการโฟกัสภาพทุกที  เวลาไม่ได้ออกไปไหนก็ลืมไปว่าตัวเองสอบตก วันนึง ไปเดินร้านหนังสือไปเจอเอา อสท. เล่มนี้แหละเป็นต้นเหตุให้เริ่มทำความเข้าใจกับเรื่องของการโฟกัสในภาพวิว แล้วก็มาเจอคำว่า "Hyperfocal Distance" กับสมการหน้าตาแปลกๆ อีก 1 เอาล่ะลองทำความเข้าใจอย่างจริงๆ จังๆ ดูบ้างซิ เผื่อว่าจะสอบผ่านกับเค้าบ้าง ขอเชิญเข้ามาร่วมติดตามชี้แนะได้เลยครับ

คำออกตัว

ผมไม่ใช่โปรนะครับ บังเอิญว่าได้ทำความเข้าใจเกี่ยวกับเรื่อง "Hyperfocal Distance" ซึ่งเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับเทคนิคการโฟกัส และผมคิดว่าถ้านำมาแชร์ในส่วนรวมจะทำให้เกิดประโยชน์กับพี่ๆ น้องๆ ป้าๆ น้าๆ ที่ชอบถ่ายรูปต่อไปได้ ขอขอบคุณไว้ ณ. ที่นี้ครับ

เคยสังเกตุมั๊ยครับในรูปถ่ายโดยทั่วไปข้อมูลที่มีให้ จะมีเฉพาะ ค่ารูรับแสง, ความเร็วชัตเตอร์, ค่า ISO, ค่าชดเชยแสง พอเราปรับค่าของกล้องตามไปเพื่อหวังผลให้ออกมาดีเหมือนกับภาพของโปรที่เราเคยดู แต่กลับไม่เหมือนดั่งที่ใจนึก โดยเฉพาะกับภาพวิวที่ผมกำลังจะพูดถึงนี่แหละครับ มีค่าไหนที่หายไป ถ้าสังเกตุดูจะพบว่าค่าที่หายไป และมีคนพูดถึงน้อยมากคือ ตำแหน่งโฟกัส หรือ "ระยะโฟกัส" นี่แหละครับ ซึ่งในการนี้จะเกี่ยวพันโดยตรง และสามารถคำนวณเป็นตัวเลขได้ และสามารถนำไปไช้ต่อได้ทันทีครับผม นั่นคือ ค่า "Hyperfocal Distance" หรือ "ค่าที่ทำให้ระยะชัดเกิดขึ้นในตำแหน่งที่ต้องการไปจนถึงระยะอนันต์" พูดง่ายๆ ก็คือ ระยะชัดที่เกิดขึ้นจะกินพื้นที่ระหว่างวัตถุที่เป็นฉากหน้าไปจนถึงอนันต์กันเลยทีเดียว ("ระยะชัด" กับ "ตำแหน่งโฟกัส" อาจจะเป็นจุดเดียวกันหรือไม่ก็ได้, ตำแหน่งโฟกัสคือตำแหน่งที่ให้ความคมชัดสูงสุด)

สมการที่ใช้คำนวณ หน้าตาเป็นแบบนี้ครับ

 
อันที่จริงผมเปลี่ยนตัวอักษรเพื่อให้เกิดความสับสนน้อยที่สุด โดยให้

              FL  =  Focal Lenght (mm.) -  ทางยาวโฟกัส

              f    =  f / stop  ค่ารูรับแางที่เราคุ้นเคยทั่วไปนั่นแหละครับ

              c    =  ค่า circular of confusion แปลว่าอะไรก็ไม่รู้รู้แต่ว่าเป็นค่าคงที่ที่ได้มาจากการคำนวณขนาดของเซนเซอร์ในกล้องแต่ละรุ่นครับผม (รายละเอียดมีให้ทั้งหมดที่ www.dofmaster.com ในที่นี้ผมใช้ D7000 ซึ่งมีค่า c = 0.02)

ในตอนต่อไปจะเอาวิธีคำนวณกับรูปประกอบที่ทดลองถ่ายมาลงต่อให้นะครับ ตอนนี้ต้องขอตัวไปทำงานก่อนครับผม.......

อันดับแรกเลย อุปกรณ์ที่ใช้ D7000 + sigma 8-16 + ขาตั้งกล้อง เพื่อความชัวร์ ใบแรกทดสอบด้วยค่า FL ที่ 8 mm. Full auto ค่าที่กล้องเลือกให้ f/9 ครับ จะเห็นได้ชัดเจนครับว่า กล้องพยายามที่จะทำให้ได้ความชัดเกิดขึ้นทั่วทั้งภา พสังเกตุที่แก้วน้ำเป็นวัตถุที่เป็นฉากหน้า รถบดถนนเป็นระยะกลาง และตึก + แนวสายไฟด้านหลังเป็นฉากหลังระยะไกล แต่ก็ยังไม่สุดอยู่ดี โดยเฉพาะในระยะไกลความคมชัดจะน้อยมาก

ใบนี้เปลี่ยนมาเป็นโมด A กำหนด f / 8 ส่วนทางยาวโฟกัสใช้เท่าเดิมเพื่อดูความแตกต่าง ปรากฏว่าความคมชัดที่ฉากหน้าชัดเจนมากขึ้น แต่ระยะกลาง + ไกลก็ยังไม่เข้าตาอยู่ดี

โดยทั่วไปที่ผ่านมาผมรับรู้มาตลอดว่าถ้าจะถ่ายเอาความชัดลึกสูงๆ ต้องปรับ f แคบๆ จะทำให้ได้ความชัดลึกสูง แต่ก็มีความเสี่ยงเรื่องความคมชัดที่อาจจะลดลงบ้างอันเนื่องมาจาก effect ของเลนส์แต่ละตัว แต่เพื่อให้หายสงสัย ใบนี้ f/22 สุดเพดานกันไปเลยดูซิว่าจะชัดได้ถึงไหน.......... ระยะชัดมากขึ้นจริง แต่ในการใช้งานกับภาพวิวที่มีช่วงเวลาในการถ่ายเป็นช่วงเช้า หรือช่วงเย็นเพื่อที่จะเก็บแสงสวยๆ ของพระอาทิตย์ f แคบขนาดนี้อาจจะมีปัญหาเรื่องของความเร็วชัตเตอร์ๆ ได้ แต่ก็มีขาตั้งกล้องมาช่วยได้ ซึ่งอันนี้ขึ้นอยู่กับความถนัดของแต่ละบุคคลครับ

จากภาพใน คห. 6 เห็นได้ชัดว่าระยะใกล้ กลาง และไกลมีความคมชัดสูงขึ้น โดยเฉพาะสายไฟหลังสุดของภาพก็ยังสามารถเห็นได้อย่างชัดเจนว่ามีกี่เส้น !!! เมื่อเปรียบเทียบกับใบแรกๆ มองไม่ออกเลยว่าเป็นแนวสายไฟ

ขอตัวไปทำงานก่อนครับ......... ตอนค่ำๆ มาต่อใหม่

ต่อกันต่อครับ คราวนี้มาถึงคิวพระเอกของเราครับ "Hyperfocal Distance" ในเมื่ออยากจะให้ระยะชัดมีค่าสูงที่สุดตามคำกล่าวอ้าง งั้นก็มาลองแทนค่าในสูตรดูตามที่ตั้งไว้ โดย กำหนดค่า FL = 8 mm. , f/8 , และ c = 0.02 (ค่าคงที่สำหรับเซนเซอร์ APS-C ของนิคอน)

หลังจากที่แทนค่าตามสมการเรียบร้อยก็ได้ค่า H = 0.41 m. หรือ 41 เซนติเมตร ซึ่งเป็นระยะโฟกัสที่จะทำให้เกิดค่าความชัดลึกสูงสุดจนถึงระยะอนันต์ตามที่ว่า  แต่ระยะของวัตถุฉากหน้าที่ตั้งไว้เมื่อใช้ AF ของกล้อง ก็ได้ความว่าวัตถุนั้นมีระยะห่างประมาณ 0.27 m. ตามสเกลบนเลนส์

อย่ากระนั้นเลยเมื่อเราทราบว่าระยะ "Hyperfocal" อยู่ที่ 0.41 m. นั้นตามทฤษฎี ระยะชัดในส่วนหน้าเข้ามาหากล้องจะมีค่าเท่ากับ ครึ่งหนึ่งของระยะ H โดยประมาณ หมายความว่าที่ระยะ ประมาณ 0.20 - 0.41 ซึ่งเป็นระยะด้านหน้าจะคลุมมาถึง ถ้าพิจารณาตามรูปวัตถุของเราที่อยู่ที่ระยะ 0.27 m. ทำให้วัตถุยังชัดอยู่ ก็ตาม แต่ก็อย่างว่าวัตถุของเราก็ไม่ได้อยู่ที่ระยะโฟกัสที่จะให้ความคมชัดสูงสุดอยู่ดี

ในเมื่อเป็นอย่างที่ว่า ลองมาดูกันดีกว่าว่าจะทำอะไรได้บ้างกับค่า H ที่หามาได้เราสามารถแก้สมการเพื่อหาค่าที่ต้องการได้ จากข้อมูลดังนี้  FL = 8 mm. ใช้ค่าเดิมเพราะจัดองค์ประกอบภาพไปเรียบร้อยลงตัวแล้ว,  ค่า H ก็ใช้ระยะที่เป็นที่อยู่ของวัตถุแทนเข้าไปเลย, ค่า c = 0.02 เหลือค่า f/stop ที่ต้องหา อันนี้แหละที่เป็นเรื่องชวนปวดหัว เนื่องจากเป็นการแก้สมการ และความรู้เรื่องนี้ก็ได้ทำการส่งคืนให้กับคุณครูเป็นที่เรียบร้อยแล้วด้วยสิ ต้องเดือดร้อนน้องข้างบ้านมาทำการแก้สมการให้ได้เป็นสูตรตามนี้ครับ

สำหรับสมการนี้ก็เพื่อหาค่า f ที่จะทำให้ค่า H ย้ายที่มาทับวัตถุได้พอดีเพื่อให้วัตถุที่เป็นฉากหน้ามีความคมชัดสูงสุด ดังนั้นมาลองแทนค่ากันครับ

เรื่องจริงคือว่า f/12.214 มันไม่มีในกล้องตัวไหน เพราะฉะนั้นเราจะใช้ f/13, FL=8 และตั้ง แมนนวลโฟกัส ไปที่ 0.27 โหมด A เพื่อให้กล้องทำการคำนวณ Speed shutter ให้เรา (ส่วนการทดสอบค่าที่ได้ ให้เอา ค่า f/stop ที่ได้ไปแทนค่าในสูตรแรกเพื่อทดสอบค่า H ว่าตรงตามที่เราต้องการหรือไม่)

วันนี้พอแค่นี้ก่อนนะครับ ง่วงแล้ว สำหรับรูปหลังการตั้งค่าใหม่ และสรุปรายละเอียดอีกเล็กน้อย ติดเอาไว้เป็นวันพรุ่งนี้นะครับ ราตรีสวัสดิ์.............. ขอบคุณน้าๆ ทุกท่านครับสำหรับการเยี่ยมชม

ต่อเนื่องจากเมื่อวานนี้ครับ หลังจากการกดชัตเตอร์โดยการตั้งค่าที่คำนวณไว้ ความคมชัดที่ได้สูงมากกว่าการใช้  f/22 นะผมว่า สังเกตุได้ทั้งระยะกลาง และระยะไกลไม่ว่าจะเป็นตึก เสาสัญญาณ หรือสายไฟฟ้าที่อยู่หลังสุด รวมทั้งแก้วน้ำซึ่งเป็นฉากหน้าก็ชัดเจนมากๆ ด้วย มันได้ผลจริงๆ ด้วย "จอร์จมันยอดมาก"

ลองดูรอยแตกที่พื้นดินในระยะใกล้ครับ ความเห็นผม ภาพจากการปรับค่าที่ได้จากการคำนวณ รอยแตกที่ว่าคม และชัดเจนมากกว่าทั้งรอยทางด้านซ้าย และขวา

เกี่ยวกับเรื่องของข้อจำกัดบ้างนะครับ

1.  ระยะของฉากหน้า (วัตถุ) ที่ต้องการให้ชัดจะต้องอยู่ในระยะที่ไม่เกิน 1.00 m. จากกล้อง หากเกิน 1.00 m. ไปแล้วระยะชัดจะไม่สามารถคลุมถึงระยะอนันต์ได้ (จากการคำนวณด้วยสมการ)  หมายความว่า สามารถใช้สมการนี้ได้ก็ต่อเมื่อเลนส์ที่ใช้สามารถโฟกัสภาพที่ตำแหน่งใกล้สุดต่ำกว่า 1 m. เท่านั้น

2.  ทางยาวโฟกัสที่มากที่สุดที่สามารถใช้สมการ "Hyperfocal" นี้ได้ เท่ากับ 21 mm. ที่  f/22 ค่า H ที่ได้จะเท่ากับ 1.00 m. พอดี หากทางยาวโฟกัสมากกว่านี้จะไม่สามารถคำนวนระยะฉากหน้าไปหาระยะอนันต์ได้ ถึงได้ก็จะมีค่า  f/stop ที่มากเกินกว่าจะสามารถตั้งให้กล้องตัวไหนทำงาน

3.  เมื่อได้ค่า H หรือ f ที่ระยะ hyper เรียบร้อยแล้วจะต้อง manual focus เท่านั้นไม่อย่างนั้นกล้องจะโฟกัสไปที่ตำแหน่งอื่นที่ไม่ใช่ hyperfocal อาจจะทำให้ความคมชัดโดยรวมของฉากหลังเปลี่ยนไปได้

บทสรุป

สมการนี้ใช้เพื่อคำนวณระยะชัดตั้งแต่วัตถุที่เป็นฉากหน้าไปถึงระยะอนันต์  ซึ่งจะทำให้วัตถุที่เป็นฉากหน้ามีความคมชัดมากที่สุด และระยะชัดลึกก็จะครอบคลุมไปถึงระยะไกลสุดด้วย ซึ่งมีประโยชน์ในการถ่ายภาพมุมกว้างเช่นภาพวิว ที่ต้องการความคมชัดทั้งฉากหน้า และฉากหลังระยะไกลแบบครบถ้วน แล้วถ้าหากไม่มีฉากหน้า หรือใช้คนเป็นฉากหน้าแต่ระยะเกิน 1 m. ซึ่งเกินกว่าข้อจำกัดของสมการล่ะ? คำตอบก็คือเราก็ตั้งระยะ H ให้ใกล้เคียงกับตัวแบบที่สุด โดยไม่ต้องสนใจว่าระยะ H จะทับกับระยะโฟกัสของตัวแบบพอดีหรือไม่ อย่างที่เล่าให้ฟังว่า ระยะชัดจะครอบคลุมตั้งแต่ระยะก่อน 1 m. ไปจนถึงระยะอนันต์อยู่แล้ว เพราะฉะนั้นถึงตัวแบบจะไม่ได้อยู่ที่ตำแหน่งโฟกัสพอดี แต่ก็ยังมีความคมชัดอยู่ถึงจะไม่คมชัดที่สุดก็เถอะ ถ้าจะเอาให้ชัดตั้งแต่ฉากหน้าไปจนถึง ระยะอนันต์อย่างว่าก็ต้องยอมเสียความคมชัดไปบ้าง ดีกว่าโฟกัสที่ตัวแบบแล้วฉากหลังเสียหาย จากรูปสองใบสุดท้ายเห็นได้ชัดว่า การใช้  f/22 เปรียบเทียบกับการใช้ Hyperfocal ที่  f/13 ความคมชัดแทบจะไม่แตกต่างกัน แต่ที่แน่ๆ ค่ารูรับแสงแตกต่างกัน 2 stop เป็นย่างน้อย ซึ่งความแตกต่างนี้สามารถนำเอามาใช้ประโยชน์ได้อีกหลายอย่าง เช่น ISO ก็สามารถลดลงได้ หรือสามารถเพิ่มความเร็วชัตเตอร์ขึ้นไปเพื่อลดความเสี่ยงกรณีภาพเบลอเนื่องจาก แบบมีการเคลื่อนไหว เป็นต้น
ความยุ่งยากในการใช้งาน  เรื่องนี้บางคนเห็นสมการแล้วอาจจะดูเหมือนยาขมหม้อใหญ่เลยทีเดียว เข้าใจว่าเป็นเรื่องของคนที่เก่งคำนวณโดยเฉพาะแน่ๆ เลย ทีแรกผมก็คิดอย่างนั้นเหมือนกันทำให้ผมไม่ได้ความสนใจมาก่อนจนมาถึงตอนนี้มีความจำเป็นที่จะต้องรู้แล้ว จึงหันมาทำความเข้าใจอย่างจริงจังปรากฏว่าไม่ใช่เรื่องยุ่งยากอะไร แต่อย่างใด เพราะมีค่ามาให้ทั้งหมดแล้วเพียงแต่เราเอาค่ามาแทนที่แล้วก็กดเครื่องคิดเลขตามก็ได้ผลลัพธ์มาตั้งให้กล้องแล้ว การที่ผมนำเอาสมการและวิธีคำนวณมาลงให้ดูด้วยก็เพื่อจะได้เห็นที่มาที่ไปของตัวเลขต่างๆ  ยิ่งถ้าได้ลองกดเครื่องคิดเลขเองตามไปด้วยก็จะยิ่งเข้าใจความสัมพันธ์ของค่าต่างๆ มากขึ้น  อันที่จริงก็มีโปรแกรมที่ใช้คำนวณค่าพวกนี้ไว้ให้เป็นที่เรียบร้อยแล้ว แต่เกรงว่าถ้าเอาโปรแกรมนี้มาให้เลยอาจจะไม่เข้าใจวิธีการนำไปใช้ จึงต้องเรียบเรียงถึงที่มาที่ไปกันก่อนครับ

แม่นแล้วครับน้า เมื่อตั้งตามค่าที่คำนวณได้แล้ว ก็ไม่ต้องกังวลเรื่องความชัด เอาเวลาไปดูเรื่อง ค่าแสงได้เลยครับ

แล้วก็ถึงเวลานำความสะดวกสบายมาฝากครับ เป็นโปรแกรมที่ใช้คำนวณค่าที่เล่ามาข้างต้นนั่นแหละครับ สำหรับแอนดรอยด์ ผมใช้โปรแกรมนี้อยู่สะดวกดีมากเพราะในการคำนวณโปรแกรมจะให้ค่าข้างเคียงมาอย่างครบถ้วน ทำให้เราสามารถเลือกใช้ค่าที่ใกล้เคียงได้ตามความเหมาะสมที่สำคัญโปรแกรมนี้  ฟรี ครับผม

อีกโปรแกรมสำหรับ Android OS  ตัวนี้ก็น่าสนใจเพราะจะมีการคำนวณค่าต่างๆ ที่เกี่ยวกับการถ่ายรูปมาให้อีกมากมาย กินพื้นที่น้อย และที่สำคัญ นี่ก็ฟรีครับ สำหรับ สาย  Apple ลองพิมพ์คำว่า "DOF" ใน store ของท่านดูน่าจะมีให้ใช้หลายตัวครับ  ในเรื่องการใช้งานผมว่าคงไม่แตกต่างกัน ขออภัยที่ไมม่สามารถอธิบายในส่วนนี้ได้ครับ เพราะผมไม่เคยใช้เลยครับ iOS ทั้งหลายเนี่ย (งบน้อยครับ แหะ...แหะ)

เบื้องหลังการถ่ายทำ ครับ (ผมว่ากล้องมือถือสมัยนี้คงมี การคำนวณในส่วนของ Hyper มาเรียบร้อยแล้วแน่ๆ เลย ลองสังเกตความชัดลึกดูนะครับ)

ฝากมาโคร 1 ใบครับตามธรรมเนียม Olypus E510 + Tokina 100 f/2.8 (adapter Nikon to 4/3), (c=0.015) f/11 ลองคำนวณดูนะครับว่า DOF เท่าไหร่?.................. 4 mm. เท่านั้นครับ (ลักไก่ใช้โปรแกรมคำนวณครับ แหะ...แหะ)

สุดท้ายก่อนจบผมมีความหวังสำหรับความรู้อันเล็กน้อยเกี่ยวกับ "Hyperfocal Distance" ที่ผมเพิ่งจะสามรถเข้าใจมันได้เมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมาจะเป็นประโยชน์กับ น้าๆ ป้าๆ ที่อยู่ในเวบ Siamfishing ได้บ้าง นั่นหมายความถึงภาพสวยๆ ซึ่งก็มีเยอะอยู่แล้ว จะยิ่งมีเยอะกว่าเดิมเข้าไปอีก ผมชอบดูรูปสวยๆ ครับ  ขอขอบคุณ น้าๆ ทุกท่านที่เข้ามาติดตามอ่าน กระทู้ที่ยืดยาวนี้ หากเป็นประโยชน์ได้บ้างผมเองก็ดีใจ หากเห็นว่าปวดหัว หรือว่ารกสมองก็ขอให้ผ่านมันไปเถอะนะครับ ขอแสดงความขอบคุณอีกครั้ง ............... ขอบคุณมากครับ

ยินดีเป็นอย่างมากครับที่ได้มีโอกาสใช้ความรู้อันน้อยนิดมาแบ่งปันให้เกิดประโยชน์ได้ ที่ผ่านมาผมมีแต่รับเอาความรู้จากที่นี่เข้ามาปรับใช้ แล้วถึงวันที่ผมมีโอกาสที่ได้แบ่งปันบ้างก็พร้อมจะทำเสมอครับ


[q]ขอบคุณครับ จะค่อยๆ ทำความเข้าใจ ยังงงๆ กับสมการเหมือนกันครับ    [q]

สำหรับเรื่องอาการงงนี่ผมก็เป็น ใจเย็นๆ ค่อยๆ เปลี่ยนค่าลงไปแทนที่แล้วกดเครื่องคิดเลขตามไป โดยใช้โปรแกรมคำนวณอันแรงเป็นค่าอ้างอิง เดี๋ยวก็จะเข้าใจได้เองครับ